ROTAVİRÜS ENFEKSİYONU
Rotavirüsler, bütün dünyada çocukluk çağı ishallerinin en önemli etkenlerinden biridir. Sosyoekonomik durumuna bakılmaksızın bütün çocuklar 5 yaşına kadar virüsle enfekte olmaktadırlar. Ülkemizde yapılan çalışmalarda, sıklığı bölgesel farklar göstermekle birlikte, ishallerin ortalama % 16.6 sının etkenidir. Rotavirüs çoğunlukla ateş, kusma ve bol sulu ishale neden olarak vücudun susuz kalmasına yol açtığından, çocuklarda hastane yatışlarının önemli bir nedenidir. Hasta olan çocukların yaklaşık 6’da biri hastaneye başvurmakta, 45’te biri hastaneye yatırılmaktadır. Bütün dünyada yaklaşık 500.000 çocuk rotavirüs enfeksiyonu nedeniyle kaybedilmektedir.

Elektron mikroskobundaki görüntüsü tekerlek şeklinde olduğundan Rotavirüs adını alan bu virüslerin en az 6 farklı serotipi insanda enfeksiyon yapmaktadır. En sık görüleni serotip 1’dir. Serotipe bakılmaksızın, iki doğal enfeksiyonun geçirilmesi, kişiyi orta veya ağır ishale karşı % 100 korumaktadır. Aşı çalışmalarında da amaçlanan, orta veya ağır hastalığa karşı korunmak, hastaneye yatışı ve ölüm oranlarını azaltmaktır. Yenidoğan ve süt çocukluğunda ishal daha kolaylıkla oluşur ve daha ağır seyreder. Bu, çocukların henüz besin değişikliklerine kolay adapte olamaması, sıvı kaybına tolerans kapasitesinin az olması ve bağışıklığın tam olarak gelişmemesi ile açıklanabilir. İshal sıklığı ve nedenleri toplumun sağlık koşullarına göre farklılık gösterir.

Ülkemizde enfeksiyonlar yani mikroplar sonucu oluşan ishaller daha sık görülür. İshal; sık el yıkama, yiyecek hazırlarken hijyenik kurallara dikkat etme, temiz su kullanımı, düzgün çalışan şehir altyapısı ile önlenmeye çalışılır. Çocuğun besinlerini hazırlamadan önce, tuvaletten çıktıktan ve çocuğun bezini değiştirdikten sonra, çocuğu beslemeden hemen önce ellerin bol sabunlu suyla yıkanması çok önemlidir.


Rotavirüs Aşıları
İnsanda enfeksiyon yapan rotavirüslerin hücre kültürlerinde üretimi güçtür, bu nedenle aynı hücre kültürüne konan hayvan ve insan kaynaklı rotavirüslerin aralarında gen transferi yapmasıyla elde edilen ’reassortant’ aşılar kullanılmıştır. İlk olarak, FDA tarafından onaylanıp 1998 yılında ABD’de rutin uygulanmaya konan rhesus (maymun) reassortant rotavirüs aşısı, aşıdan sonraki 1-2 hafta içinde barsak tıkanıklığı (invaginasyon) vakalarında olası bir artış gözlenmesi üzerine, 1999 yılında piyasadan çekilmiştir. Barsak tıkanıklığı, aşılanan 1.5 milyon çocuktan 21 tanesinde gözlemlenmiş olup bu riskin, ilk aşı dozunun 3. aydan büyük bebeklere yapıldığında görüldüğü saptanmıştır. Şimdi elimizde olan ve ülkemizde de kullanılmaya başlanan 2 rotavirüs aşısı vardır. Bunlardan biri bovine (sığır) reassortant rotavirüs aşısı olup sık görülen 5 serotipi içermektedir (G1, G2, G3, G4 ve P8). Aşı, ilk dozu 6-12. haftalar arasında olmak üzere, 4-10 hafta aralarla toplam 3 doz olarak, ağızdan verilmektedir. Yapılan çalışmalarda invaginasyon açısından güvenli bulunmuştur. Ağır ishale karşı %94 koruyuculuk saptanmıştır. Aşının diğer aşılarla aynı zamanda yapılmasında bir sakınca saptanmamıştır. Aşı 2006 yılında FDA’dan onay almış olup ABD’de rutin uygulanmaya başlamıştır.

Diğer bir aşı ise insan rotavirüs suşu bulunan monovalan (G1P8) aşıdır. Aşının çapraz reaksiyonla diğer serotiplere karşı da koruyuculuk sağladığı bildirilmiştir. Aşı, ilk dozu bebeğin ilk 3 ayında olmak üzere, 4-10 hafta aralarla toplam 2 doz olarak ağızdan verilmektedir. Yapılan çalışmalarda invaginasyon açısından güvenli bulunmuş olup diğer aşılarla aynı zamanda yapılmasında bir sakınca görülmemiştir. Aşı, ağır ishale karşı % 93 koruyucudur. Bu aşı 2004 yılında Meksika’da olmak üzere, 35’ten fazla ülkede ve Avrupa Birliği’nde lisans almıştır. Sonuç olarak, rotavirüs bütün dünyada önemli bir ishal sebebi, gelişmekte olan ülkelerde ise ishale bağlı çocuk ölümlerinin önemli bir nedenidir. Rotavirüse karşı etkin aşıların yaygın kullanımı ile en az 500.000 çocuk ölümü önlenebilecektir.

Rotavirus enfeksiyonunda en çok korkulan şey, sıvı ve elektrolit kaybıdır. Dehidratasyon dediğimiz, vucut sıvısı ve elektrolit kaybının derecesi, tedavinin ne şekilde olması gerektiğini belirler. Hastalık sırasında günde 10- 20 kez ishal olabileceği gibi, sık sık kusma da söz konusu olabilir. Bu gibi ciddi durumlarda hastaneye yatırılıp, uygun sıvı tedavisine başlamak doğru olacaktır. Hafif vakaların, evde ağızdan sıvı tedavisi ile düzelmesi mümkündür. Ateş için de ateş düşürücülerden yararlanılır. Korunması güç bir virüstür. Kolay bulaşır ve birçok kez hastalık yapabilir. Yani bir kez rotavirus nedeniyle ishal olan çocuk, ilerde yeniden rotavirüs enfeksiyonu geçirebilir. Burada iyi olan tek şey, bağışıklık sisteminin biraz daha hazırlıklı olmasıdır. İlk rotavirus enfeksiyonundan sonra geçirilen diğer rotavirus enfeksiyonları, biraz daha hafif atlatılabilir.